Jacinta Kerketta - poeto kaj aktivulino pri indiĝenaj rajtoj

Jacinta KERKETTA. Fonto: Vikimedio

"En nia epoko, ja gravas la indiĝena mondbildo", deklaris Jacinta [ĝasinta] KERKETTA (angle), dum prelego en Universitato Azim Premji, la 4-an de Marto 2025. Tiu konata hindia poeto kaj aktivulino estis invitita paroli pri indiĝena identeco kaj diskriminacio. En pli ol duhora sesio, Jacinta unue prelegis pri la temo kaj poste voĉlegis sian poezion. Post ambaŭ partoj estis vigla babilado kun la aŭskultantaro pri diversaj aspektoj de kaj ŝia aktivula vivo kaj ŝia verkista laboro. En ŝia prelego Jacinta priskribis sian infanaĝon en la gubernio Ĝarkando. Krom la ĉefaj indiĝenaj grupoj tie, la Hoo kaj la Mundao, estis ankaŭ la Oraono (kiuj ankaŭ nomiĝas la Kuruko) al kiu apartenas Jacinta. Ŝi emfazis la malsamajn mondbildojn de la Indiĝenoj kaj la t. n. socia ĉeffluo. Ŝi parolis pasie pri la indiĝena identeco. Laŭ Jacinta naturo estas je la centro de la indiĝena identeco. Kontraste, mono estas je la centro de la identeco de la ne-indiĝena socia ĉeffluo. Tio, ŝi diris, neeviteble kaŭzas konflikton. La socia ĉeffluo vidas ĉion -- la arbarojn, riverojn, terpecojn -- tra la lenso de mono.

Jen dulinia poemo ŝia pri tiu temo:

Terpeco de radikoj

Ili ne toleras arbojn
Ĉar ties radikoj postulas terpecon.

Tiu poezia vortumado de socia realaĵo ricevis multe da aplaŭdo!

Jacinta Kerketta voĉlegas
sian poezion. Foto: Khalid Ansari

Post tiu prelego Jacinta voĉlegis plurajn poemojn en la hindia. Oni surekranigis anglajn tradukojn de tiuj poemoj por la aŭskultantoj kiuj ne scipovis la hindian (same kiel la lando mem, ankaŭ la universitato estas bunte plurlingva!). Ŝiaj poemoj traktis la temojn de graveco de naturo en la vivo de Indiĝenoj, de ekspluatado de naturo de la ne-indiĝena ĉeffluo, kaj de diskriminacio kontraŭ Indiĝenoj. Jam dum sia prelego, Jacinta parolis pri la lingva situacio en sia familio. Ŝi diris, ke la gepatroj sendis la infanojn al lernejo kies instrulingvo estis la hindia. Por faciligi la akiradon de la hindia, la gepatroj mem ekuzis la hindian en la familio; ili ĉesis paroli sian indiĝenan lingvon, la kuruka. Rezulte, Jacinta hodiaŭ verkas nur en la hindia. Teme pri tio, sube estas ŝia poemo, "Morto de la gepatra lingvo".

La evento estis organizita de la "Kontraŭ-diskriminacia ĉelo" (angle: Anti-Discrimination Cell) de la universitato. Tiu instanco konsistas el kolegoj Kinnari Pandya (angle), Khalid Ansari (angle), kaj Dontha Prashanth (angle). Ili estis sufiĉe kontentaj pri nia brila gasto Jacinta, pri la nombro de aŭskultantoj, kaj pri la kvalito de la babilado!

Jen la lingvo-poemo kiun Jacinta Kerketta dividis kun ni:

Morto de la gepatra lingvo

Jam en la buŝo de la patrino
la gepatra lingvo estis malliberigita

kaj infanoj
postulante ĝian liberigon

kreskis.
La gepatra lingvo ne mortis per si mem

ĝi estis mortigita
sed la patrino neniam povis scii ĉi tion.

Fronte al eblecoj kiuj montris
revojn pri rotioj

por siaj infanoj ŝi
kunpremis siajn dentojn

kaj sub la revoj de tiuj manĝpecetoj
la gepatra lingvo estis subpremita.

Mia patrino ankoraŭ kredas, ke
estis akcidento

tiu morto de la gepatra lingvo.

"Unua de Majo" de Louis Paul Boon en Esperanto kaj la angla

Fonto: Vikimedio

"Preskaŭ majas", diris Jakvo Schram [ŝram], en sia blogaĵo en 2008, "Monato dum [kiu] ni festas la bataltagon de la laboristaro, de la dungitoj, de laborprenantoj." Li reaperigis tie sian esperantan tradukon de proz-poemo de la belga verkisto Louis Paul Boon. Du semajnojn poste, la 1-an de Majo 2008, mi afiŝis mian angligon de la esperanta traduko. Nun, post 16 jaroj, mi aperigis (kun kelkaj redaktetoj), "The First of May" en la retejo de Universitato Azim Premji.

Fonto: Sennaciulo (PDF)

Efektive, Jakvo jam eldonis tiun esperantigon en la retejo de SAT. Tie, "Unua de Majo" aperas sub la rubriko "Eseo"! Tamen nek la blogo de Jakvo, nek tiu retpaĝo donas al ni informon pri ĝia apero en la SAT-revuo Sennaciulo. Hodiaŭ mi traserĉis en la arĥivo en la SAT-retejo la aprilajn kaj majajn numerojn de Sennaciulo. Kaj jen, mi finfine trovis la verkon en la numero de Majo 2004 (PDF)! (Ĝisdatigo: En Aprilo 2025, tiu PDF ne plu estas elŝutebla de la retejo de SAT. Ĝi tamen restas akirebla ĉi tie en archive.org).

Plue, en neniu el la lokoj -- la revuo, retejo aŭ blogo -- ni havas iajn ajn informojn pri la originalo -- ĝia titolo aŭ kie ĝi troveblas. Mi do turnis min al la Esperantujo. En la Facebook-grupo Literatura Babilejo, mi demandis: "Ĉu iu povas doni detalojn pri la originala poemo de Boon -- kiam kaj kie ĝi aperis?"

Du tagojn poste venis jena respondo de Marc van Oostendorp: "Unu el miaj kolegoj en la universitato estas specialisto pri Boon kaj redaktoro de lia Plena Verkaro. Mi demandos lin."

Kaj baldaŭ, jen:

Louis Paul Boon, “De eerste mei”, Vooruit ["Antaŭen"], Majo 1962. Tiu proz-poemo aperas ankaŭ en lia libro, Boontjes 1962 ["Faboj"] (1992).

La Esperanto-traduko. Louis Paul Boon, "Unua de Majo" (Tr. Jakvo Schram), Sennaciulo, n-ro 5 (1187), Majo 2004, p. 67. https://web.archive.org/web/20170808174517/http://www.satesperanto.org/IMG/pdf/s1187p.pdf

La angla traduko. Louis Paul Boon, "The First of May" (Tr. A. Giridhar Rao), Azim Premji University, 30 April 2024, https://azimpremjiuniversity.edu.in/faculty-perspective/the-first-of-may-louis-paul-boon

Robert Frost, "Fajro kaj Glacio"

Frost ĉ. 1910
Fonto: Wikimedia

Jen esperantigo de poemo de Robert Frost, "Fajro kaj Glacio", tradukita de Lee Miller kaj kunhavigita en la Facebook-grupo "Literatura Babilejo". Afiŝita ĉi tie kun permeso -- dankon, Lee! Kaj jen la angla originalo, "Fire and Ice" (1923). La poemo aperis unu jarcenton antaŭe; tamen, kiel bedaŭrinde aktuala ĝi restas!

Fajro kaj Glacio

Robert Frost

(Tr. Lee Miller)

Ĉu fino de la mond’ per flam’,

Aŭ per glaci’?

Post spertoj de plej arda am’

Mi konsentas pri la flam’.

Se duan fojon mortus ĝi,

Malamon mi ja bone konas

Kaj por detruo la glaci’

Egale bonas.

Nenion pli bezonas.

Marjorie Boulton - tradukinto el la hindia

Anna Löwenstein
Fonto: Vikipedio

La 29-an de Septembro 2023, en la semajna reta kunveno de la Antverpena kaj Londona Kluboj, Anna Löwenstein faris belan prelegon kaj prezentaĵon pri la vivo kaj verkoj de Marjorie Boulton [MB] (1924-2017). La postan tagon, la 30-an de Septembro, oni festas la Internacian tagon de tradukado.

    Tiu ĉi mallonga afiŝo ligas ambaŭ eventojn. Temas pri malmulte konata traduklaboro de MB. Ŝi angligis modernan klasikaĵon de la hindia, La taverno (1935; hindie: मधुशाला [madhuŝaala]). La aŭtoro estis la fama poeto Harivansh Rai Bachchan [baĉĉan] (1907-2003; angle). La mistika verko inspirita de la robajoj de Omar Ĥajam, la Vedanto, kaj la Sufismo iĝis ege populara en la hindia-parolantaj partoj de Brita Hindio (la poemaro aperis antaŭ la Dispartigo de la duonkontinento).

MB kun Humphrey Tonkin
UK 2003, Fonto: Vikipedio

    La angla titolo de la tradukaĵo de MB estas The House of Wine (1950) (La domo de la vino; angle; poemeroj). Sed kiel entute okazis, ke MB tradukis ĝin? Bachchan memoras la cirkonstancojn en sia aŭtobiografio In the Afternoon of Time (En la posttagmezo de la Tempo), Tr. Rupert Snell, 1998):

[Por mia kandidatiĝo] mi aludis ankaŭ al mia poezio kaj verkado, aldonante ekzempleron de La domo de la vino, la angla traduko de La taverno, kiu estis eldonita en Londono la antaŭan jaron.

Estas interesa rakonto malantaŭ tiu ĉi traduko. La tradukinto estis Marjorie Boulton, kiu tute ne scipovis la hindian. Dum ŝi studadis por la diplomo B. Litt. en Oksfordo, nordbarata studento, kiu nomiĝis R. S. Vyas [vjaas], ekamis ŝin kaj deklamadis al ŝi versojn el La taverno. Li verŝajne kantis ilin laŭ la melodio kiun li aŭdis min kanti en iu poezia evento. Tiel plaĉis la melodio al Marjorie, ke ŝi scivolemis pri la signifo de ĉiu linio. Kaj ĉar ŝi mem estis poeziema, ŝi redonis ilin en anglajn versojn. Tiel ekestis tradukaĵo de La taverno, kiel atesto al la teneraj momentoj inter angla amatino kaj barata amanto. (pĝ. 302-303)

Tagore en Esperanto en APU

Foto: APU

Je la 12-a de Majo 2023, studentoj en Universitato Azim Premji (APU) organizis plurlingvan eventon por festi la 162-an naskiĝ-datrevenon de Rabindranath Tagore (n. 1861-05-07). Mi voĉlegis la esperantan tradukon de la konata poemo de Tagore, "Kie la animo estas sentima" (bengale: "ĉitto ĝeTha bhajŝunno" -- bengale pri ĝi: vi povas trovi kelkajn pliajn lingvo-versiojn per tiu vikipedia ligilo). La esperantigon de tiu poemo faris la barata Esperanto-pioniro Lakshmiswar Sinha [lakŝmiiŝvar sinhaa]. Jen la traduko de Sinha, "Kie la animo estas sentima". (Cetere, jen alia traduko de tiu poemo, farita de Probal Dasgupta [probaal daasgupta], "Kie sentimas mensoj".)

Foto: APU

Kelkajn minutojn antaŭ mi, samideano kaj kolego Himanshu Upadhyaya [himaanŝu upaadhjaaja] (pri li anglalingve) voĉlegis la guĝaratan tradukon de la fama kanto-poemo de Tagore: "Marŝu sole!" ("ekla ĉolo re" -- bengale pri ĝi -- denove, pli da alilingvaj ligiloj en tiu paĝo). Inspirite de li, mi petis al alia kolego, Adil Hossain [aadil hossejn] (pri li anglalingve), voĉlegi la bengalan originalon. Poste mi voĉlegis unue la anglan tradukon kiu estis farita de Tagore mem -- "Where the mind is without fear" -- kaj nur laste, la esperantan tradukon de Sinha.

Sekvis eleganta danco de studento.

Foto: APU

Estis pluraj aliaj artaĵoj: kantoj,dancoj, deklamadoj en tiu vespero. Al Tagore jen omaĝo bela, diversspeca kaj plurlingva!

Laboro kaj literaturo: poezia vespero plurlingva

Sidante, mi aŭskultas al maratha poemo.
Foto: Anamika

Naŭ lingvojn, inkluzive Esperanton, ni prezentis je ĵaŭdo la 27-a de Aprilo en la festivalo "Pano kaj rozoj" (angle: "Bread and Roses") en Universitato Azim Premji [aziim premĝi], en Bengaluro, Barato. La festivalo konsistis el klerigaj prelegoj kaj diskutoj, ekspozicioj, kaj filmoj multlingvaj. La festivalo okazis dum la semajno antaŭ la internacia Tago de la Laboro, kiu estas je la unua de Majo.

Kaj fine de la vespero, mi voĉlegis ĝuste tiun poemon -- "La unuan de majo". Verkis la poemon la belgo Louis Paul Boon. Esperantigis ĝin Jakvo Schram. Mi voĉlegis parton de la esperantigo por doni al la ĉ. 60 aŭskultantoj guston pri Esperanto. Poste mi dividis la tutan angligon de la poemo.

La poetoj inkluzivis ne nur
famulojn kiel Faiz (maldekstre)
sed ankaŭ novulojn.
Fonto: La vikimedio.

Ni faris la samon ankaŭ por la aliaj lingvoj de la vespero -- la bengala, hindustana, kannada, malajala, maratha, tamila, kaj telugua. Denaskaj parolantoj elektis la poemojn. Oni aŭ trovis jaman  angligon aŭ rapide mem angligis la poemon. Ni ankaŭ donis iom da kunteksto pri ĉiu poeto kaj poemo. Tio necesis ne nur pro la lingva diverseco de la aŭskultantaro. Ĝi necesis ankaŭ pro la fakto, ke la poetoj elektitaj foje ne estis bone konataj eĉ en siaj propraj lingvoj! Montri ne nur la korifeojn de la propra lingvo-tradicio sed ankaŭ novulojn aŭ nekonatulojn estis interesa decido de niaj kontribuintoj -- kiuj estis magistraj studentoj, plejparte el la Fakultato de socia evoluigo de la universitato.

Louis Paul Boon:
Voĉo optimisma!
Foto: La vikimedio.

La poemoj etendis jarcentojn, eĉ miljarojn de ekspluatado de la laboro: ekde la antikva epoko de la homaro ĝis la sorto de laboristoj dum la Kovimo! Kiel oni povas antaŭsupozi, la poemoj traktis jenajn temojn: la ekspluatadon de indiĝenoj, agrikulturistoj, urbaj laboristoj, kaj pli ĝenerale, la malaltkastanoj kaj la malriĉularo.

Trans ĉiuj tiuj kategorioj, estis la sorto de virinoj. Kiel kolere demandas bengala poeto, "Diru al mi, Markso, ĉu la knabinoj estos la servistinoj de la revolucio?"

Diversis ankaŭ la tonoj de la poemoj: jen tragika, jen kolera, jen satira, kaj jen eĉ optimisma. En tiu lasta kategorio estis nia poeto Boon!

Tuj post la sesio deklaris kolegino, "La vespero de tiu ĉi poeziumado estis kvazaŭ freŝa aero kaj tra la universitato, kaj tra mia propra kapo!"